Entre globalizacíon e localisme : sa necessitat de sel’equilibre dialeital.

Texte en occitan levensan

 

 

Vi vau cuntar sel’istòria d’un gavòt de sa comtaa de Niça. Sa scèna si passèt adès. Quarque part en país gavòt a sel’apròcha de so país niçard. Dins un vilatjòt coma Esa, Torretei- Levens, Carròs ò dins un borguet coma Mentan, Levens, Sa Ròca.

Es sa malparaa d’un gavòt (prononçar gauat [ga’wat]) de sa bòna e un pauc “amic de sa natura” ò “pastre” sus si sius bòrds. So monde vengut recentament en cò siu faian repròche de parlar sa siu lenga, d’estropiar so niçard. D’efeit, so nòstre amic –Luco si sòna- èra practician de so dialeite alpin local que sonam aicí gavòt, alpin ò ancara so patoàs (sou patouàs). Sabètz cu faguèt sa remarca ? Un bòn jacobin, digne de Loís so Quatorzen ò de Napoleon, ò magara un centralista ò ancara un tip que i capisse ren vengut de non sabo d’ont... ?

Non non, malurosament, èra un de si nòstres. Un estatjant pròpi de sa Comtea, abarit en Niça vielha que faguèt sa remarca. Escombulhit, esbrofat, atupit, estancat... e mai espaventat de veire sel’actitud reprochiera de sel’òme, so nòstre pastre se demandèt ce que li arribava.

Coma ! , el, subir una remarca tala coma se Catarina aviá estacha renegaa, denembraa per so color de sei siu sota- muandei !!! Patriòta de sa bòna, ne’n voliá en negun qu’anava d’acòrdi embé totei.

Li veniá sa bofaíssa pròpi. So nòstre amic, qu’aguèt fach sel’escòla francesa -mas se’n avisava plus de si corses de Madama Ferry- carculava sel’estach de sa siu avaniá.

Coma èra possible de ni faire una tala remarca, so monde veniá falabrac de bòn ò gardiavon tròup sa televisíon ? De manjar de farinei animalei ò de Mac degulo benlèu que si destimborlavan totei. En tant anèt veire so príor per demandar quarquei entressenhei. Ren, parlava de benediccíon dívina. So cònsol, enfant de so país que el o deviá acapir, li parlava de globalizacíon e de mesa a nivèl internacional. Ancara mai, plomp ! Partèt alora si beure un gòto de limonaa, que so vin li veniá en òdi despuèi que so siu milhor amic s’èra anar desbauçar a cauva d’un balèti de fin de sècolo.

Aquèl subjeit li passava per tèsta, capiiava e si balanciava sus sa siu cadièra tot pensatiu.

Gé faguèt sa remarca : “Alora Luco, de que ne’n dies, siès dar tiu costat ?” Blagues ‘mé nosautres ò que ?

Alora li venguèt so creba còr e estent totei de bòna naissença de so vilatge sentèron si repròches que deguèt afrontar.

“Mas alora siem plus tranquilos ? diiá Joan.

“Que as respòst li demandèt ?” Pèto.

Diguèt : “ Escotatz, venètz a so nòstre e siètz integrats tant coma polètz. Mas aquela remarca que vi ven aicí, mi dòna enveia de vi metre un barcèl e un còup de pèd ar cul tant dich tant fach. Coma avètz costuma d’o faire a so monde venent en Niça que si creion mai niçards que si niçards ò que dion n’impòrta que de so nòstre país.

Aicí non es sa jungla, i es de règlei, coma daval. Ja sièm plus de paisanasses, e sa modernitat es arribaa en cada maion dar país. Mai, avèm sel’eleitricitat, si vielhs, de gents que i son e que son coma son. Cal sis acceptar coma. Donca sa “lenga” alpina nòstra parier. S’avètz tant de fieressa de defendre sa vòstra “lenga” niçarda faça a de provençals subrepotents venguts de Grassa per invair sa ciutat de Niça ò, de lengadocians conquistaires venguts ‘mé d’espadas despuèi Montpelhièr per v’estandardizar, non es rason de ni levar sel’especificitat nòstra. Avèm sa nòstra plaça de segur aitant coma vosautres en sa nòstra Comtèa. Dirio mai, sel’especificitat de so nòstre, es seis Alps. Donca sei montanhei e donca sis abitants : nosautres, vosautres. Sa nòstra bèla parlaüra, dins tota sa siu diversitat intèrna, d’Esteron, ar Var, as Chans, a Tineá, a Vesubiá, as Palhons fins a Bèura, val tant coma so vòstre niçard. Non que siguètz d’en vila que vi done tant de dreches coma si parisencs en país conquist.

Si nòstres parlars diches “Gavòts”, Alpins marítimos de Sa Ròca a Sant Estève fins ar mentonasc devon èsser respeitats e onorats tant coma so Niçard de Rancher parlat de Canhas a Sant Martin de Var fins a Bèrluec e so Provençal de Funèl parlat partent d’Antíbol e Vença. Avetz pròpi denembrat sa nòstra unitat d’òc dins sa diversitat ò v’an lavat sei cervèlei per n’aver denembrat ? !

De mai si rusam entra nosautres alora que volèm sa mema cauva : aparar sa nòstra lenga d’òc. Mas non ò fèm de sa mema maniera. So problèma ven d’en aut, d’en França ! . Non sièm reconoissuts. E si nòstres enemics de França d’en aut, per non dire de França, si rion ben ! Es polític, son sis efeits de sel’anexion que n’an petat a sa gola par anar a so nivèl de so mai bas. Mas non pòli dire mai. Ai dich”.

 

Ancin parlava so “pastre” de gavotina marítima.

 

Alpin marítme amb’al article so : so [su]= lo [lu], si(s) = li(s), sa= la, sei/sai = lei ; finalas alpinas –aa [aO, aw], iá [joe], s prononçats

 

Blai de sa fuònt de Mel